LUSIFA NA MATUMIZI YA G.M.O #9

 SAYANSI  YA UDANGANYIFU NA UUAJI HATARI ZAIDI WA BIDHAA ZA MABADILIKO YA KIJENETIKIA

                                        G.M.O ‘’GENETIC MODIFIED ORGANISMS’’

              

Sayansi yote ya jenetikia imejikita sana katika utendaji wa vinasaba au Genes. Ambazo, zipo ndani ya DNA. Lakini hebu kwanza tukumbuke namna vitu hivi vilivyo.

Mwili umeundwa na seli, na ndani ya seli kuna chembechembe kadhaa, lakini Pamoja na chembechembe hizo. huwa kuna kiini au center au makao makuu au ‘’Nucleus’’ ambayo hiyo ndiyo huunda kiini cha seli. Ndani ya Nyuklia pia kuna chembechembe kadhaa, lakini kati ya zote, kuna chembechembe ambazo hizo zipo mithili ya kambakamba, ambazo huitwa ‘’Chromosomes’’, na katika hizi ndipo unakutana na chembe chembe zenye taarifa nyingi sana kuhusu mtu, zinazoitwa ‘’DNA’’. DNA ni zaidi ya supercomputer yoyote kuwahi kutotea katika ulimwengu. Kama ambavyo unauona ulimwengu, ukiwa mkubwa na kuwa na taarifa zisizo na mwisho, ndivyo zilivyo pana taarifa katika DNA.

DNA au ‘’Deoxyribonucleic acid’’ huwa ni chembechembe ambayo inaundwa na pande mbili zilizo kama Kamba, ambazo zimejikunja, kama zinavyoonekana katika picha chini, hizi DNA huwa na chembechembe kadha wa kadha. lakini huwa na miunganiko ambayo, huundwa na chembechembe Nne tu zinazojirudia, hizi huitwa ‘’Nucleotide bases’’, yaani A,  G,T na C

Kama ukiikunjua DNA yote, basi inaweza kujikunjua mpaka kufikia futi 10. Na ndani ya DNA, kuna maelekezo yote kuhusu maelekezo ya namna seli inapaswa kufanya kazi, na kuwa.

DNA ya binadamu ina base pairs Bilioni tatu. Na katika hizo zote, wanasayansi wameweza kuzigundua genes zikiwa katika asilimia 1-3% tu.

Genes ni vipisi katika DNA, ambavyo, vina maelekezo ya uundwaji, au taarifa kuhusu kitu Fulani tu, katika mwili. Mfano, urefu wa nywele, rangi ya macho na Ngozi, seli za mifupa n.k, kila unachokiona katika mwili, ni maelekezo ambayo katika mwili yameandikwa  kutoka kwenye DNA, katika vipengele vya genes.

Msingi Katika Kuelewa Sayansi Genes

Ukielewa genes umeshaelewa kila kitu, haiihitaji elimu na ufundi mkubwa sana kuitambua, ila inahitaji msingi tu kuielewa. Genes ni vipisi vya DNA, ambavyo huwa na urefu Fulani, na katika huo urefu  au‘’segment’’, huwa kuna mipangilio yake ya zile base pairs nne, ambazo, huwa na melekezo ya upekee ya kuelekeza uundaji wa aina Fulani ya protini.

Mwili wako upo hivo tofauti na wangu kwa sababu DNA yako, ina taarifa tofauti kidogo na mwili wangu, na taarifa hizo zipo katika vipisi hivi vya genes. Kitu kinachofanyika ni kuwa, unapokuwa hai muda wote. Huwa, unakuwa katika vipindi vya ukuaji au maendeleo ya kimwili. Na sasa basi, hizi DNA huwa zikivunjwa na enzyme husika kabisa anayeitwa ‘’DNA helicase’’. huyu na wenzake na katika mazingira Fulani, huivunja DNA yenye pande mbili ‘’double strands’’ na kupelekea strand moja. Na katika hii pande moja, inayokuwa ipo free, huundwa chembechembe nyingine ya aina hii ambayo inaitwa RNA. Hii ni kama vile ambavyo, ungekuwa na kufuli na funguo yake, vikiwa vimefungana, na kisha, uchomoe funguo, halafu ile funguo, uikandamize kwenye sabuni, ili kuunda umbile kama lile la kufuli, na unaweza kuunda mfanano kabisa wa lile kufuli. Na sasa hivi ndivyo huwa kwa DNA na RNA, hapa RNA huwa ni kama kufuli hili jipya la sabuni. na sasa basi, hii RNA ambayo huwa inaitwa mRNA. hutoka ndani ya Nyuklia ya seli, na kuingia katika seli. Yapo matendo baadhi mengi lakini hoja ya mfanano, ni ya msingi zaidi kwa mRNA.

Inapifika katika seli, huwa kuna matendo kadhaa ambayo huwa yakitokea, lakini la msingi hasa, katika kuelewa huu msingi wetu ni hili, ile mRNA yetu, hupokelewa na chembechembe za seli zinazoitwa Ribosomes, na hizi huwa na vipande viwili, ambavyo nitavionesha kwa picha chini. kwa mRNA yetu, ni kama Kakamba Fulani ambako, kana vipisi vilivyo nusu nusu ya zile bases za DNA, basi hii ribosome huishika hii mRNA, kwa upande utakao achilia hii sehemu yenye bases huru, na baada ya hapa, kitakachotokea ni kuwa, huwa wanakuja aina nyingine ya tRNA ambao hao, huwa wamebeba vipande vya chembechembe za protini au amino acids. Na kwa mantiki hiyo, hawa kazi yao huja katika ile chain ya RNA, na kisha husoma mfuatano wa base nne, na kisha huachia amino acid moja.

Hii amino acid moja ambayo huwa ni kama ka goroli kamoja. ambako huwa kanashikiliwa pale kwenye ribosome, na kisha ribosome huivuta ile chain ya mRNA, ili sehemu nyingine ambayo haijasomwa iweze kusomwa, na kwa hivyo itakuja tRNA nyingine, ambayo nayo itasoma mpangilio mwingine wa bases nne, na kuacha amino acid yake. Hii amino acid itaenda kujiongeza kwenye kale ka goroli ka kwanza, vitakuwa viwili na baadaye vitatu, na baadae vinne mpaka utapata chain ya protein au ‘’polypeptide chain’’ ya kutosha. Mfumo huu huwa una chembechembe ambazo, huwa zinatoa taarifa za kuanza na ku stop, chembechembe hizi huwa ni aina ya maelekezo tu ya zilezile genes, yakiwa yanatafsiriwa kwa uzalishaji wa amino acids, katika kuanza, na katika kumaliza.

Kitendo hiki nilichokisema bado kina mengi sana ambayo huwa yakitokea, na hasa kwa wataalamu wa biolojia za jenetikia, lakini kitendo hiki hasa kwa kila mwanasayansi ni kama vile unavyoangalia movie, unauwezo wa kuizima au kuibadilisha kwa kuchukua original film na kui edit, lakini bado hatuelewi nini hasa chanzo na ghala la taarifa hizi.

Hapa lengo kubwa kwanza lilikuwa tujue gene. Na kisha tujue namna inavyofanya kazi, na kisha tutaona hasa ni nini ambacho ndicho chanzo cha sayansi za uharibufu mkubwa, katika sehemu hii. Mchoro unaotoa ufupisho wa uundwaji huu.

DNA za viumbe hubadilika kulingana na muda, na hii hufanyika zaidi kupitia kukutana kwa jinsia mbili wanapozaliana. Kitendo cha kuzaliana hupelekea kuundwa DNA, zenye upekee kutokana na kuwa na taarifa kutoka pande mbili. Yaani, upande wa mwanaume na upande wa mwanamke. Na hivyo, unaweza kutumia hii mbinu kama unataka kubadilisha au kupata kiumbe wa aina Fulani, kwa kubadilisha au kuboresha DNA. Na ndiyo maana, ukitaka kiumbe mwenye sifa ya kufanana ya Punda na Farasi, unawakutanisha Punda na Farasi, au ukitaka mtoto mwenye asili ya kiarabu na kimakonde, unawazalisha mwarabu na mmakonde. Kuna wakati unaweza pata unachokitaka, lakini kuna wakati huwezi. Huwa kuna msemo unasema ‘’asili ina machaguo yake’’.

Mfumo huu wa kutegemea uzalianaji wa jinsia ya kiume, na ya kike tu ili uweze kufanya mabadiliko katika kutengeneza tabia Fulani ya kiumbe ‘’traits’’. umekuwa kwa miaka mingi sana. Lakini ghafla sasa wana biolojia wamekuja na mbinu mpya kabisa.

 

Kuhamisha Genes Kutoka Kwa Kiumbe Mmoja Kwenda Kwa Mwingine

Wanabiolojia wamekuja na namna ya kipekee sana, ya kuweza kuchukua genes kutoka kwa mnyama mmoja, na kuiweka kwa mnyama mwingine. Kitendo hiki kinawezesha kitendo cha kuipata tabia Fulani kwa mnyama Fulani, kwa kuipachika tu baada ya kuitoa kwa mnyama mwingine ambayo ana sifa hiyo. Na kitendo hiki kinawezesha kuanzisha tabia Fulani, bila hata kuwakutanisha Wanyama hawa.

Hiki kitendo maana yake ni kuwa, kinaweza kutoa genes kutoka kwa mnyama mmoja, na kisha kuiweka ile gene katika DNA ya mnyama mwingine. na ile gene inapofika kwa mnyama mwingine, basi inaanza kuunda protini kama ambavyo huwa inaunda kwa mnyama yule wa awali.

Taaluma hii inawezekana kwasababu kubwa moja, ambayo ni rahisi sana, Wanyama wote wana DNA, na kwa mantiki hiyo, wanabiolojia wana uwanja mpana sana wa kuchagua aina za genes, wanazozitaka na kuziweka popote pale.

Mfano Wa Maajabu Ya Hii Teknolojia

Wanasayansi wanatambua specie au aina ya  Samaki wanaoitwa ‘’Arctic Flounder’’ huwa wanaishi katika maji ya baridi sana, bila kuganda. samaki hawa wanauwezo wa kuishi katika mazingira haya ya baridi, bila kuganda. kwa sababu tu, wana sifa zinazowawezesha kutokuganda. Ikiwemo, kuwa na protini ambayo inaitwa ‘’anti-freeze protein’’.  Sasa basi, kuna changamoto kubwa sana duniani ya kuharibika kwa nyanya, kutokana na baridi kali au ‘’frost’’. Kwa hiyo sasa, ili tupate nyanya bora, ambayo haitaathiriwa na mabadiliko haya ya hali ya hewa, na nyanya ambayo itawakomboa wana biashara, kutokana na kuharibika kwa baridi kali. Hatupaswi kusubiria tena miaka mamilioni ya mabadiliko ya viumbe au ‘’evolution’’. ambayo yatamtoa Samaki huyu kutoka majini, ili aje nchi kavu kuzaliana na nyanya.

Watakachoweza kufanya hapa, ni kuchukua ile gene ya kutengeneza hii protini, ya ‘’anti-freeze protein’’, ambayo, iko kwenye Samaki. na kisha hii gene, tutaiingiza katika nyanya. Na kwa mantiki hiyo, hii gene ikiingia katika nyanya, itasababisha uwepo wa protini za kuzuia kuganda ‘’anti-freeze proteins’’ katika nyanya. Na sasa nyanya yetu haigandi, kwa kuwa na faida ya kuweza kujitengenezea protini ya kuzuia kuganda.

Sayansi hii ni nzuri sana kwa namna yake inavyoweza tengeneza maajabu makubwa, na ndoto kutimia. Unaweza fikiria kitu na kujaribu kukifanyia kazi. Na kweli bidhaa za aina hii nyingi sana, zimetengenezwa. na kuna uwezekano mkubwa sana, hata msomaji ukawa mtumiaji mzuri sana, tena hata kwa zile ambazo huonekana kabisa sio matokeo ya ufundi huu, huko mbele tutaangalia.

Kuchelewesha Kifo Kwa Msaada Wa Genetic Engineering

Huko mbele kabisa, nitakuonesha aina mpya kabisa za kisasa za mabadiliko haya. Ambazo, hazihusishi hata namna ya kuingiza moja kwa moja, aina Fulani ya gene kutoka kwa mnyama Fulani, kuja kwa mnyama mwingine. hawa huja na aina nyingine ya kutumia  ‘’Artificial Intelligence’’. katika kuiboresha gene, ‘’wao husema’’ ku shape makosa kadhaa katika gene, kwa msaada wa teknolojia ya sayansi ya chembechembe za kutengenezwa kisasa, kupitia teknolojia ya ‘’nanotechnology’’, hizi huwekwa kwa kuongozwa na AI, na kisha kulenga genes Fulani ambazo, huonekana zikiwa na shida Fulani. na kisha, kuzirekebisha. Lakini kabla hujajua watu hawa wanakudanganya au hawakudanganyi, lazima ujue misingi kwanza ya sayansi. Hebu tuangalie kwanza misingi ya sayansi pana chini, ya utendaji wa kijenetikia, na ufundi wa kuinjinia kijenetikia.

Sayansi Ya Moto Katika Ujenzi Wa Kijenetikia Inayo Umbua Wataalamu Wa G.E

kuegemea katika nadharia zilizopitwa na wakati

Hapo zamani ilikuwa ina fahamika kuwa siku zote ‘’gene’’ moja huwa ikitoa maelekezo kuhusu kuundwa kwa protini moja. Yaani ‘’one gene- one protein’’. Na kwa mantiki hii ilikuwa inafahamika kuwa ‘’genes’’ ni unique au za pekee sana.

Baada ya muda Fulani, ikaja kugundulika kuwa si kweli, yaani gene moja huweza kushughulika na protini zaidi ya moja. Na hii ilianza kushanganza sana baada ya wanasayansi kugundua kuwa kwanza, mwili wa binadamu kwa mfano, una idadi ya protini 100,000. Na kwa hivyo tulitegemea kupata walau genes 100,000. Lakini cha ajabu ikaonekana kuna genes 30,000 tu.

Hili swala lilileta kitendawili kikubwa sana hakijawahi kutokea hasa kwa wataalamu wa G.E. kama tutakavyoendelea kuangalia huko mbele. Hii ni sawa na kushindwa kuelewa, sababu za uwingi mkubwa wa aina mbalimbali za protini. kituko zaidi ni kuwa, bado kwa magugu baadhi ya mimea kukaonekana kuna genes 26,000. Hii ni sawa na kusema, kama magugu yana protini chache tu, halafu yana genes zote hizo, kwa nini sisi wenye protini nyingi zaidi tusingepaswa kuwa na genes nyingi zaidi?

Rafiki yangu usidhani haya mambo yanaendelea ukiwa haupo duniani!!! Ni mwaka 2000 tu hapo juzi.

mtazamo mpya

Ikatambulika tena kwa upya kabisa kuwa, inaonekana aina mbalimbali za genes huwa hazitoi maelekezo kwa uumbaji wa protini moja tu.

Yaani gene moja, inaweza kutoa maelekezo ya kuunda aina mbalimbali za protini. Mfano, kwa mdudu mmoja anayeitwa ‘’Fruitfly’’ ikaonekana kwake ‘’gene’’ moja, inaweza kuunda mpaka protini 38,016. Kinadharia pia ikaonekana kana kama, kila gene ina uwezo wa kuunda protini moja au zaidi. Na kama kuna genes ambazo huwa zinatoa maelekezo ya kuunda aina moja tu ya protini, basi zipo kwa idadi ndogo sana ya kulinganisha na idadi ya vidole vyako.

Kwanini Hili Ni Pigo La Kwanza Kwa Genetic Engineers?

Kwao hawa wanataka kuchukua gene moja tu, mfano ya kuunda protini ya kuzuia kuganda ‘’anti-freeze protein’’ na kwa hivyo, hii gene kwao wanategemea wakiiweka kwenye nyanya, basi itaunda protini ‘’anti-freeze protein’’ tu. Lakini bahati mbaya, kwa nadharia hii mpya, hii gene mbona inaonekana kana kwamba itaenda kuunda na protein zingine, ambazo sisi hatuzihitaji. Hebu chukulia ile gene, iwe inatoa maelekezo ya kuunda na protini za kuulia vimelea vinavyomshambulia Samaki?? Itakuwaje sasa ikiwa kuna aina nyingine za protini, ambazo zinahatarisha ubora wa nyanya yetu?

Kumbuka, taaluma ya gene kuunda idadi Fulani ya protini, kwa majina yake haipo, kinachofahamika ni namna gene Fulani huusika na uundaji wa protini Fulani. Mfano mzuri hapa ni kama huu, tunafahamu kuwa Mimi ni Daktari, na huwa nafanya kazi ya kutibu wanyama, lakini kuhusu mimi pia kuhusika kwenye kulima, au siasa, au kuandika vitabu, hilo sio jambo ambalo unaweza lipata kirahisi! kwa maana linategemea taarifa nyingi ambazo huwezi kujua zinapotekea, ni kama maamuzi! Na hivyo ndivyo ilivyopia hapa katika hizi genes na protini.

Uwepo Wa Chembechembe Zinazoitwa ‘’Spliceosomes’’

Hizi chembechembe za ‘’spliceosome’’ ni kama vile mama wa nyumbani, baada ya kuletewa Mahindi mabichi na mme wake, anaweza yabadili kwakuamua, ayachome, na chakula kiwe mhindi wa kuchoma, au ayachemshe, au apike kande, au akaushe na akasage liwe dona, au hata akoboe, na liwe sembe!!

Baada ya DNA kuvunjwa katika kitendo kinachoitwa ‘’DNA replication’’, ile copy ya RNA, ambayo huwa inaundwa kama nilivyoielezea kule awali. Kabla ya Kwenda kutafsiriwa au ‘’translation’’ hupitiwa kwanza na hawa bwana ‘’Spliceosomes’’. Hawa huiboresha hii RNA, na kama namna ambavyo huwa wakiiboresha, basi ndivyo taarifa ya mwisho pia huwa ikiboreshwa. Kwa mantiki hii, hizi ‘’spliceosome’’, zinaweza kupelekea kuundwa kwa protini nyingine, tofauti au mpya kabisa na ile ambayo uliifikiria awali.

Zipo Spliceosomes ambazo zinaweza itafsiri gene moja, na kuipelekea kuundwa kwa mamia tena, mpaka maelfu ya Protini.

Pigo Kwa Wataalamu Wa G.E

Wewe sasa unaweka gene yako ya kuunda protini, ya kuzuia kuganda au ‘’anti-freeze protein’’, sasa ile gene yako itakavyokaa katika RNA ya mnyama, au mmea. Je, una uhakika gani kuwa hii gene itakaposomwa na hawa ‘’spliceosome’’, itapelekea kuundwa kwa aina moja tu ya protini?

Huku ni kucheza na Maisha ya watu kwa kweli. Kwa maana, kama Spliceosome za Wanyama, au binadamu, zitapokea hii taarifa na kuunda protini nyingine tofauti na iliyotegemewa! basi unaenda kuunda sumu ambazo hakuna anayeweza kuzitambua, hata mwili wenyewe hatujui utashtushwa kwa kiwango gani!!!  Na kwanza, hakuna anayejua namna hizi spliceosome za mnyama namna zitakavyoshtushwa, kwa kukutana na maelekezo ambayo haijawai yaona, na hata hatujui zitakavyo chukulia hatua swala hili, na ndiyo maana, G.E ni hatari kuliko mtu anaweza kukuelezea.

Wataalamu Wa G.E Wajitetea Na Kufeli Tena

Hizi Spliceosome ili ziweze kuichukua hii gene, na kuiboresha, zinahitaji uwepo wa chembechembe zingine ambazo huwa zinaitwa ‘’Introns’’. Hizi Introns huwa zinakwepo katika genes za kila mmea na Wanyama. Lakini huwa hazipo kwa genes za Bakteria.

Kwa mantiki yao ni kuwa, kama unahamisha genes kutoka kwa Bakteria kuja kwa mnyama, au mmea, basi hiyo gene haitabadilishwa na spliceosome ya huyo mnyama. Maana, introns ni kama vile huwa ni sehemu katika genes za Wanyama, na mimea, ambayo, huwa inamwita spliceosome ‘’Njoo, nichukue!!’’ na sasa basi, hawa wataalamu wa G.E wakataka wajitetee kwa namna hii kwamba, kama watatoa genes kwa bakteria, na kuziingiza kwa Wanyama, zitaenda kufanya kazi yake husika tu kama ambavyo ilikuwa imelengwa.

Cha Ajabu Wanarejea Spliceosomes

Wakachukua genes kutoka kwa Bakteria za kujikinga na wadudu ‘’insecticides genes’’. na kuziingiza kwa Mimea. ambayo ilikuwa ni Mahindi na Pamba, ilikwamba hizi genes zikatengeneze protini za sumu kwa mimea, ya kujikinga na wadudu. kwa pamba na mahindi. ili tupate mahindi ambayo, hayatadhuriwa na wadudu bila hata kupuliziwa dawa. Lakini kitu cha ajabu kutokea ni kuwa, baada tu ya kuweka zile genes za bakteria za sumu, za wadudu, kwa mimea. uzalishaji wa mimea wa protini za sumu hizi, ulikuwa hafifu sana. na hata kuelekea kutokuwepo kabisa. Hii ilimaanisha kuwa, hizi genes za bakteria zikiingizwa moja kwa moja kwa mimea, na Wanyama, hazina nguvu ya kuamsha mfumo wa jenetikia wa mimea wa kuzalisha protini. Walichofanya, wakaongeza ‘’Spliceosome’’. na hatimaye, mmea ukaanza kuzalisha protini. Swali likaja, spliceosome itafanya nini tena kwa RNA hizi za sumu??

Molekuli Za Kusapoti Protini

Protini yoyote ile inayotengenezwa katika mwili, huwa inatengenezwa ikiambatana na kemikali zingine za kiwango maalumu, za kuiwezesha iweze kufanya kazi vizuri. Yaani, kama ikiundwa protini ya ‘’Enzyme’’ Fulani. Basi moja kwa moja, huwa kuna kuwa na kemikali kadhaa hasa chembechembe za madini, kama vile ‘’Phosphates, Sulfates, Sugars na lipids’’, hizi huwepo kwa kiwango maalumu. ili kuiwezesha hiyo protini iliyoundwa iweze kufanya kazi yake maalumu. au iweze kukamilisha uundwaji wake, na matendo yake ya kibiolojia. Mfano wa kuelewa hizi kemikali, ni sawa na mavazi yako. Kila mtu huwa ana nguo za kumfiti yeye vizuri, kuanzia nguo za juu, za ndani mpaka viatu. Kwa uwezo wako na saizi yako. Na ndivyo zilivyo pia protini.

Tatizo La Protini Kwa Genetic Engineering

Mwili wote una viwango vinavyolingana, ni kama saizi ya shati lako na suruali au sketi yako vinavyolingana, na kama mkanda utakua mdogo sana, kuliko suruali iliyokubwa sana. basi tayari mtu hataweza kuvaa nguo zake vizuri, na kufanya kazi zake vizuri. Sasa hizi protini za kigeni, zinapoundwa katika mwili, huwa na hizi molekuli zake, zilizo kwa viwango tofauti na viwango vya kawaida vya mwili. Na kitendo hiki huaribu kabisa utendaji wa kawaida wa matendo ya kibiolojia ya mwili au ‘’body’s metabolisms’’. 

Kila seli katika mwili, ina kiwango maalumu kabisa cha molekuli zake za kuisapoti kuweza kufanya shughuli zake. Na hivyo basi, unapoingiza katika seli vitu au protini zinazo hatarisha utaratibu huu, basi moja kwa moja unaziua seli.

Mfano mzuri ni namna protini zilezile zilizo katika Ini, na zilizo katika Ubongo, huwa zina viwango tofauti kabisa vya molekuli zinazozinguka, au kuziwezesha.

Nani anayejua kuwa molekuli kutoka kwa hizi ‘’genes’’ mpya, ambazo zitaongezwa katika mmea au mnyama, zitasababisha nini katika mwili?

Professor Joseph Cummins wa Jenetikia kutoka Chuo cha Ontario Magharibi aliwahi kusema kuwa ‘’Ukiachana na Ushahidi uliopitiliza juu ya hatari za njia hizi za kijenetikia,  Kiwanda cha mabadiliko ya kijenetikia ‘’biotech industry’’  kina namna moja tu ya kuamua kufanya makisio kuwa, Wanyama wao wanaowaongezea genes, hawataathiriwa na spliceosome, na zaidi ya hivyo, basi hizi njia ni za hatari sana’’

Uwepo Wa Viboresha Protini ‘’Chaperones’’

Ukiachana na ushahidi ambao tumekwisha kuuona, lakini pia umbile la protini, lina maana sana. Hapo zamani kulikuwepo na nadharia ambayo, ilikuwa inaamini kuwa, Baada ya Protini kuundwa kutoka katika mabadiliko ya kijenetikia, basi huwa ina tengenezea umbile lake yenyewe. Hii iko hivi, siku zote protini huwa inaundwa kama likambakamba Fulani hivi, halafu baada ya muda hubadilika na kuumba umbile maalumu la protini Fulani. Sasa basi, hapo zamani walikuwa wakihisi labda mabadiliko haya hujiongoza yenyewe, lakini kadri muda ulipokuwa ukiendelea ndipo wakagundua yafuatayo

Miaka ya 1980 iligundulika kuwa, protini ikiwa peke yake huwa na umbile lisilo rasmi ‘’misfold’’ na huwa haiwezi kufanya kazi ‘’inactive’’ mpaka itakapo kutana na aina maalumu ya protini inayoitwa ‘’Chaperones’’, hii chaperone huiboreshea umbile lake au hui ‘’folds’’.

Tatizo La Chaperones Kwa G.E

Mtu akitaka kujibu kuwa itabadilishwa na ‘’Chaperone’’ ya mnyama mpya, swali litakuja je, unaweza kubadilisha kitu ambacho hukifahamu?  Yaani chaperone haijawahi iona hii protini sasa itaibadilishaje?

Dr.Peter Wills wa Chuo cha Auckland alionya kuwa ‘’ Protini ya kawaida ya seli itakayo kunjwa vibaya, inaweza katika mazingira Fulani kujizalisha mara mbili, na kuzalisha maambukizi au magonjwa yatakayo ushambulia mfumo wa Ubongo’’ na mfano wake ni magonjwa yanayoitwa ‘’mashambulizi ya Prions, ambazo hizi prions ni aina ya hizi protini. Ambazo, hupelekea ugonjwa wa kichaa cha ng’ombe au ‘’mad cow disease’’. na ugonjwa hatari ‘’deadly creutz field Jacob disease’’ kwa binadamu.

Kwa hiyo hapa, ni muhimu kutambua kuwa, hizi protini zinazozalishwa katika mwili, ambazo sio asili za mwili, zinapochakatwa na chaperone, huweza kupelekea uzalishaji wa sumu hatari sana kwa afya za watu.

Kucheza Na Dna Za Viumbe

Namna yoyote ya kuingiza genes mpya kwa viumbe, huisababisha DNA mithili ya mtikiso. Ambao, utaaribu mfumo au mfuatano mzuri wa taarifa uliokuwepo awali. Zipo namna mbalimbali za kuweka gene katika DNA, na hizi namna huwa zikibadilika kadri teknolojia na maarifa yanapoongezeka, lakini kumbuka kuwa bado hatuna maarifa ya kutosha kuhusu jenetikia.

namna kadhaa za kuingiza genes katika dna

Kulipua mchanganyo wenye gene, ili gene iingie au ipenye kuelekea kwa DNA. Hapa hutumika mithili ya bunduki ‘’22 caliber gun’’ ambapo hapa, wanasayansi huchanganya kiwango kikubwa cha kemikali za kulipuka, zenye vipisi vya dhahabu au tungsten na gene yao wanayoitaka kuiingiza kwenye DNA. kwa hiyo, hivi vipisi huviweka kwenye Dishi na maelfu ya seli na kisha hulipua. Na baada ya kulipua, hutegemea kuwa genes zitapenya na kuingia kwenye seli, mpaka kwenye DNA. Na kwa mantiki hiyo hiyo, hii aina ni sawa na kutaka kutumia bunduki, kuingiza dawa mwilini ikiwa kama risasi.

Madhara ya spidi kubwa, vipande kutoka mlipuko huu, moja kwa moja, huenda kuathiri  mpangilio, na umbile zima la DNA. Na kibaya zaidi ni kuwa, madhara haya yanayotokea katika DNA, ni vigumu sana kuyagundua.

Mwalimu wa Sayansi ya namna za uharibifu wa viwango vya chini kabisa vya magonjwa au ‘’Molecular Pathology’’, na mkuu wa Kitendo cha Utafiti wa Hospitali ya Ualimu ya London, bwana Michael Antonious alisema kuwa ‘’Hii namna hupelekea madhara ya uharibifu katika vinasaba vya jenetikia vya kiumbe, katika namna isiyo tarajiwa au fahamika kabisa’’.

kuna namna ya kutumia ‘’Chip Technology’’.ambayo hii inawawezesha wanasayansi  kuratibu mabadiliko katika DNA baada ya kuingiza genes mpya. Katika moja ya majaribio kulikuwa na uharibu wa asilimia 5% wa uwasilishaji wa genes au ‘’gene expression’’, hii ina maanisha kuwa, katika kila gene moja waliyoiongeza, kulikuwa kuna gene moja kati ya 20 genes, ambayo ilikuwa inaunda protini aidha kwa kiwango kilichozidi wastani, au kilichopungua wastani.

Mwanasayansi ‘’Schubert’’ alisema pia kuwa ‘’Ijapokuwa mabadiliko haya tusiyoyatarajia  katika utendaji wa jenetikia, hasa ‘’gene expression’’ ni ya kweli sana, lakini hakuna anayeyazingatia sana katika jamii ya watumiaji wa Chip za DNA.

Kwa hiyo hizi genes, zinapokuwa zikiingizwa katika DNA, huwa zikipelekea mabadiliko ya kijenetikia. Ambayo, yanaitwa ‘’Insertion mutations’’ na miongoni mwa madhara ya aina hii, hupelekea utokeaji wa saratani kama vile saratani za damu ‘’leukemia’’. na aina zingine za visababishi vya saratani, au ‘’insertion carcinogenicity’’.

Kufeli Kwa Dawa ‘’Antimicrobial Resistance’’ Na Kusambaa Kwa Genes Mpya

Kama tulivyoona hapo juu kidogo, baada ya kuingiza genes mpya katika DNA, genes ni chache sana ambazo hufika kabisa katika DNA. Nyingi ya hizi genes huishia katika sehemu zingine.

tatizo na lilipoanzia

Kumbuka kuwa mara nyingi wanapokuwa wakitaka kuingiza genes katika DNA ndani ya seli. huwa wanatumia njia ya mlipuko kama tulivyoona, sasa basi, watakuwaje na uhakika kuwa ile gene imeingia katika sehemu maalumu au DNA. Basi ile gene walikuwa wanaichanganya au iweka Pamoja na chembechembe ambazo haziwezi zuilika na dawa. Hizi zinaitwa ‘’Antibiotic Resistant Marker’’ au ‘’ARM’’,  ‘’hizi ni sawa na namna zilivyo zile ‘’antidote’’ ambazo hata kama ukipewa sumu, ukipewa antidote yake basi haudhuliki’’ kwa hiyo sasa, hizi zinapolipuliwa kama zitafanikiwa kuingia mpaka ndani kabisa ya seli, basi na genes nazo zitakuwa humo ndani kabisa ya seli. Sasa basi, hawa jamaa ili kuziua zile seli zingine ambazo genes hazijaingia kisawasawa, basi hujaza kiwango kikubwa sana cha dawa, au ‘’Antibiotics’’, na hivyo seli zote zisizo na hii ‘’ARM’’ hufa na zile zenye ‘’ARM’’ huendelea kuishi.

tatizo kwa kutumia antibiotic resistant marker

Hizi genes zenye ‘’ARM’’ au molekuli za kujikinga na maangamizi ya dawa, zinapokuwa ndani ya seli ya mnyama au mmea, na kuendelea kuzaliana na kusambaa na hata kuingia kwa Bakteria. Kitendo cha kuingia kwa Bakteria. moja kwa moja, hupelekea kutokea kwa bakteria ambao, hawadhuliki na dawa. hii ni sawa na kusema kuwa, tayari unakuwa na bakteria ambao wana antidote za dawa ambazo tunazitumia.

Unapokula Chakula ambacho kimetengenezwa kutoka kwa bidhaa za kemikali hizi za kijenetikia, basi hupelekea moja kwa moja wale bakteria wanaokuwaga tumboni, kupata hizi genes za kuzuia dawa. Na hawa huweza kuzipata kutokana na tabia za genes, kusambaa kwa aina inayoitwa ‘’Horizontal gene transfer’’, na hii hupelekea viumbe hatari wasiotibika.

Kujitetea Kwa Biotech Industry

Hawa walijetetea kuwa, jamii isiwaze kwa kusambaa kwa genes za kukinzana na dawa. kupitia chakula, na bakteria, kwa kusema kuwa, genes hizi na DNA zinapokuwa tumboni, humeng’enywa moja kwa moja na vimeng’enya katika tumbo.

Kufeli Wa Mtazamo Wa Ge Juu Ya Arm

Mwaka 1980 iligundulika kuwa, sio tu kuwa DNA iliweza kutomeng’enywa na vimeng’enywa vya tumboni, bali pia ilionekana kusambaa katika Damu, kwenye Utumbo, Ini, Bandama na Kinyesi, na hata mabaki zaidi yalionekana katika kuta za tumbo. kwa siku tano.

DNA zilionekana pia kusafiri kupitia Placenta mpaka kwa panya ambaye bado hajazaliwa.

Mwaka 2002 waligundua mabaki ya chakula, au kinyesi, yana mabaki ya molekuli au chembechembe za DNA, zilizofanyiwa mabadiliko ya kijenetikia ‘’G.E’’ kwa watu saba, ambao walikuwa wanashida za mfumo wa haja kubwa, walikuwa wakitumia tu ‘’mabegi ya kujisaidia’’ au ‘’Colostomy bags’’

Na pia ilionekana kuwa, mabaki hayakuonekana tu baada ya kula, na hivyo ikaonekana pia, matumizi ya muda mrefu zaidi huongeza hatari zaidi ya kujaliwa na molekuli za  bidhaa za mabadiliko ya kijenetika, au ‘’Genetic modified oirganisms’’ G.M.O

Mfano mahindi yenye protini sumu za kujikinga ‘’Bt’’.ambayo, yametengenezwa kwa njia hizi za kijenetikia ‘’G.E’’. yameonekana kuwa na genes za ‘’ARM’’ za kujikinga na dawa ya Ampicillin.

Shida Ya Switch Za Kijenetikia ‘’Promoter ‘’

Gene ya kutengeneza rangi ya Bluu, au Kahawia ya kiini cha macho. itakuwa ikiwa ON sehemu ya kutengeneza rangi hii tu, lakini haitakuwa ON sehemu unohitajika weupe wa jicho. Na ndiyo maana, kuna sehemu kuna protini Fulani, na sehemu nyingine hazipo. Ijapokuwa, kila seli ya mwili ina DNA yenye maelekezo ya kuunda tishu au kitu chochote kile. Hii inatokana na uwepo wa chembechembe hizi zinazoitwa ‘’Promoter’’. hizi ndizo huwasha mtambo wa jenetikia ya ujenzi wa kitu Fulani, au huweza kuzima.

Huyu bwana asipozuiliwa. Mfano, yule wakutengeneza au kuchochea kutengeneza rangi nyeupe ya Jicho, basi matokeo yake, yangekuwa mwili wote ungekuwa mweupe.

Nani anayetoa maelekezo ya kuwa wewe Promoter sasa fanya kazi hii? Au hebu Tulia hapa? Au hebu ongeza hapa au punguza?  Bila shaka hapa jibu ni seli mwenyewe, na haya maelekezo hatuwezi jua hasa yanapotokea.

changamoto

Unapoweka gene mpya katika seli, je ni nani anayetoa maelekezo kuhusu utendaji wa gene hii mpya. Je ni promoter za seli! ndizo ambazo zitaongoza utendaji wa seli hizi? Moja kwa moja ni kuwa, seli haitatumia promoter zake kuhangaika kuongoza uundaji wa genes usiozifahamu, na maana yake, mradi mzima wa jenetikia ya hizi genes hufeli.

Suluhisho La G.E Ambalo Ndiyo Mauaji Ya Jenetikia Ya Mwili

Hawa bwana huiweka gene Pamoja na Promoter yao. Kama ni gene ya kutengeneza protini ya kuua wadudu. Basi huiweka na Promoter ya Kwenda kuichochea, ikifika katika mwili wa viumbe. Uchaguzi wa Promoter hapa ni changamoto kubwa sana. hii ni kwasababu, siku zote seli huwa ikijikinga na chembechembe au molekuli ambazo, zinaweza lenga katika kubadili DNA yake. Huu ni mfumo wa ulinzi wa seli, kwa hiyo kama utaweka Promoter, tegemea uwezekano mkubwa sana wa hiyo Promoter, kuzimishwa na seli za mwili wako. hawa jamaa hutafuta Promoters kutoka kwa Virusi na seli za  cancer.

Wanabiolojia hawa huchukua promoters kutoka kwa virusi, na cancer. kwasababu kubwa moja, ambayo ni hii, siku zote virusi huwa na sifa za kuteka mfumo wa seli za mwili au mimea, na ndiyo maana, ni vigumu sana kujikinga na magonjwa ya virusi baadhi. kwa kuwa, hawa huweza kutumia mfumo wa seli kufanya kazi zao wenyewe za kujizalisha, na ndivyo ilivyo hivyo hivyo kwa seli za cancer.

Mfano watu hawa hutumia Promoter kutoka kwa Virusi wa ‘’Cauliflower Mosaic Virus’’, na kifupi huitwa ‘’CaMV Promoter’’, hizi promoter hutumika kuhamasisha mabadiliko ya kijenetikia, kwa seli za mimea. bila kuathiriwa na mfumo wa kujikinga wa mmea.

Hizi promoter zinazoweza kuwasha mtambo wa seli, bila kuingiliwa. zinaweza kufanya kazi zake, bila kuathiriwa na mifumo ya utendaji wa seli. na pia, hufanya kazi bila kurekebishwa na seli, kwa namna yeyote ile.

Wanabiolojia kadhaa huonya kuwa, kwa mfano, mimea huitaji Nishati, na Malighafi zake, katika kuwasha mfumo wake Fulani wa jenetikia. na kuutuliza mwingine. lakini matumizi ya hizi promoters, huwasha mifumo ya seli mfululizo, na kibaya zaidi hakuna anayejua, mifumo ipi hutelekezwa?

Daktari Psutzai na timu yake ya Utafiti waligundua kuwa, Promoter hizi huwa  hazina uimara, hazina mipangilio maalumu, na zina utendaji wa hatari sana. unao athiri mifumo ya kinga, na viungo, kwa panya wao waliowafanyia utafiti.

G.E Na Kuamshwa Kwa Hatari Zilizolala

Hizi Promoters kwa kuwa huwa zinaamsha amsha tu mifumo ya seli, basi huwa zikiamsha hata virusi ambao walikuwa wametulia bila madhara, na kuwafanya waanze kuwa hatari tena, lakini pia mwilini. kuna genes nyingi sana ambazo, hazipaswi kuamshwa. kama vile, genes za magonjwa. lakini matumizi ya hizi Promoter, huamsha hizi genes, na kupelekea madhara makubwa sana kwa utokeaji wa hatari za ajabu sana, na kuathiriwa sana kwa miili yetu.

Hakuna namna za kuweza kuziongoza au kuratibu hizi Promoters.

Madhara Ya Mahali Ambapo Genes Hizi Hutua

Hizi genes zinapoingia katika DNA, huwa haifahamiki kuwa zitatua wapi. Na madhara yake ni kuwa, zinapoingia na kutua katika sehemu Fulani, ambayo, ilikuwa tayari na gene Fulani, basi huaribu kabisa tabia Fulani. ambayo, ilikuwa ikiratibiwa na ile gene.

Ijapokuwa husemwa kuwa, yapo maeneo katika DNA ambayo hayana gene. na unaweza kuweka hapo hizi genes za kigeni, katika DNA, lakini matokeo yanaonesha, si kweli kuwa kuna sehemu zisizo na kitu ‘’junk DNA’’, ila ni kuwa, sisi ndiyo tuliokuwa hatujui, ila kila sehemu ina kazi yake.

Miongoni mwa madhara haya ni pale ambapo, gene hizi huweza kupelekea kuzimishwa kabisa katika mtambo mzima wa DNA, wa kuzalisha genes

Mwanasayansi Michael Hansen, pia aliwahi kusema kuwa ‘’kama itawekwa gene ambayo inaweza kupelekea kuzima kwa mtambo mzima wa gene, ya uzalishaji wa chembechembe za kupambana na sumu mwilini. maana yake, matokeo makubwa kabisa tutakayo yapata ni kujaa kwa sumu mwilini.’’

Madhara Ya Kusambaa Kwa Genes Hatari

Mwaka 2003, watu 39 waliokuwa wanaishi pembezoni na mashamba ya mahindi, yaliyokuwa yameboreshwa kijenetikia huko Ufilipino, walionekana kupatwa na changamoto kubwa sana za matatizo ya upumuaji, Matatizo katika utumbo, na shida za Ngozi. Na matatizo haya yalionekana kutokana na kutoa Pollen kwa mahindi.

Taasisi ya Norwegian ya Jenetikia katika  Mazingira ‘’Gene Ecology’’ ilidhihirisha kuwa, changamoto hizi zilitokana na mwili kuhangaika kujikinga na sumu zilizopandikizwa, kwa kuwekwa kwa genes katika mahindi, za kuzalisha protini sumu kwa wadudu. Na hivyo sumu hizi, kusambaa kwenye pollen za mahindi.

Kuhusu Kirusi Wa Camv Promoter

Nikimnukuu MaeWanto ambaye ni mtaalamu wa jenetikia, na Biofizikia katika Open University UK. ‘’Hawa virusi kwa asili, huwa wanapatikana kwa mimea, au mbogamboga tu kwa asili, na huwa hawawezi kuathiri Wanyama, kwa kuwa, huwa wana koti la Protini kuzunguka DNA zao, lakini hawa wanaotumika katika mabadiliko ya kijenetikia, huwa wametolewa lile koti na kuwa na DNA iliyo wazi. na hivyo kuwa na uhuru, wa kufanya lolote bila kuzingirwa.’’

Na pia miongoni mwa makisio ambayo wanabiolojia hawa huyatumia, lakini sio sahihi. ni kuamini kuwa, matokeo ya gene Fulani kwa mnyama Fulani, yatakuwa yaleyale kwa mnyama mwingine, kitu ambacho kinaweza kisiwe kweli kabisa.

Genes Za Kutengeneza

Hii ni kwamba, protini ileile. lakini kwa Wanyama tofauti, au Wanyama na mmea, au mmea na bakteria, inaweza kuwa ikitengenezwa kwa genes zilizopishana maelekezo. katika namna Fulani. Na hivyo basi, teknolojia hizi, huusisha kubadilisha maelekezo haya ili kufikia lengo lao.

Matokeo Tofauti Ya Genes

Unaweza kuweka gene ile ile kwa aina mbalimbali za viumbe, ikaleta matokeo tofauti tofauti. Mfano, kwa mimea utakuta unapata matokeo tofauti na ambayo unapata, katika Wanyama wengine.

Sababu za swala hili bado hazijafahamika! lakini kuna kisio la viwango tofauti tofauti, huweza kuhamasisha matokeo tofauti tofauti.

Kuharibu Mfumo Mzima Wa Uhusiano Wa Mwili

Unapoweka gene Fulani kwa kiumbe mwingine, unabadilisha mfumo mzima wa  matendo ya kibiolojia ya huyo kiumbe.

Hufahamika kuwa, genes huusiana na genes zingine. genes huusiana na protini. Lakini pia Protini huusiana na Protini zingine. Kwa hiyo, kusababisha mabadiliko yoyote yale ya genes, huweza kupelekea mfululizo wa uharibifu kiutendaji wa mwili mzima.

Kuharibu Mfumo Wa Code Za Mwili

Matendo haya ya kuinjinia jenetikia ya mwili. huaribu mfumo wa upangiliaji wa taarifa za jenetikia za mwili. Neno ‘’code’’ lina maanisha mpangilio maalumu wa bases za DNA, ambazo, hutoa taarifa kuhusiana na uundaji wa protini Fulani tu. Na sasa basi, hizi G.E zimeonekana ijapokuwa kwa sababu zisizo fahamika sana, hupelekea kubadilishwa kwa code hizi za utu wa watu.

Kujaa Kwa Genes Mbalimbali ‘’Gene Stacking’’

Mfano, aina moja ya Viazi kutoka kwa kampuni la Monsato, vinavyoitwa ‘’monsato’s new leaf potatoes’’, zilikuwa na sifa 8 tofauti tofauti, kutoka genes mbali mbali. kama vile, zilikuwa na ‘’sumu ya kujikinga na wadudu ‘’own pesticides’’, kujikinga na magonjwa, kuvumilia viua mimea ‘’herbicide tolerant’’, kuongeza uzito, na kupambana na michubuko.n.k. na mimea mingine, ilionyesha kuwa na genes nyingi zaidi, kupitia kusambaziana pollen ‘’cross pollination’’

Na hata ilionekana kitendo hiki cha kusambaziana hizi genes, kunazifanya ziwe na sumu yenye nguvu sana, au hata pale ambapo ilionekana mfano, sumu ile ya Bt iliyowekwa kwenye Mahindi ya GM, ikichanganyika kidogo tu na kemikali za antibiotiki kutoka kwa bakteria. basi sumu yake inakuwa hatari sana kwa wadudu.

Lakini huwa hawafanyi vipimo vya kujua nguvu ya sumu hizi, inavyokuwa kwa binadamu.

Kubadili Viwango Vya Virutubisho Kwa Mimea

Badiliko la DNA,  ambalo limelengwa au halijalengwa, limeonekana kubadilisha kiwango cha virutubisho vilivyopo katika mmea.

Masomo mbalimbali yamezigundua tofauti zilizopo kati ya mimea ya asili, na mimea iliyobadilishwa kwa mabadiliko ya kijenetikia.

Mfano maziwa ya Ng’ombe waliolishwa Soya iliyobadilishwa kijenetikia, kwa kuwekewa gene ya kujikinga na Roundup, yalikuwa na mafuta mengi, ukilinganisha na maziwa ya ng’ombe wa kawaida.

 Allergy

Ukisikia allergy, ujue moja kwa moja mwili umeshtushwa sana, na molekuli hizo zilizokutana nazo. kiasi cha kusisimka sana, na hata kuweza kupelekea ugonjwa. Visababishaji hivi vya allergy huwa vinaitwa ‘’allergens’’

Na mabadiliko haya ya kijenetikia, huweza kupelekea kiwango kikubwa cha allergens, kwa kuongeza kiwango cha allergens. au kusambaza genes zitakazo pelekea allergy, au kwa kuchanganya genes. na kupelekea kuundwa kwa molekuli, ambazo, zitakuwa sumu na kupelekea allergy.

Matatizo Ya Kibinadamu Na Giza La Maarifa

Hakuna maarifa makubwa tuliyo nayo kuhusiana na utendaji huu wa jenetikia. Na jambo hili limekuwa likipelekea sana kufanyika makosa, ambayo, baada ya teknolojia kuongezeka kidogo. ndiyo huwa yakigundulika kuwa yameathiri watu. Lakini pia watu wengi kutokuweza kujua madhara ya makosa haya ya kijenetikia, ni rahisi kukimbilia matatizo mengine kabisa. ambayo hayahusiki, lakini wasijue wapi hasa tatizo lilipoanzia.

Mwaka 2003 mwezi wa pili, karibia Nguruwe 400 huko Marekani waliokuwa wametoka kufanyiwa majaribio haya ya kijenetikia, waliingizwa katika soko la chakula! badala ya kuuwawa. Na watu pasipo kujua, wakawanunua wote kwa lengo la chakula.

Monsato pia wamefanya matatizo mengi sana ambayo yamegharimu sana afya za watu na yanaendelea.

Kujifunza zaidi kuhusu Genetic engineering za teknolojia za kisasa zaidi, rejea injili ya sayansi Q4,